Dyslexie is een van de meest voorkomende leerstoornissen, maar tegelijkertijd ook een van de minst begrepen. In tegenstelling tot zichtbare beperkingen blijft dyslexie vaak verborgen, waardoor mensen met dyslexie regelmatig tegen onbegrip en misvattingen aanlopen. Dit gebrek aan bewustzijn leidt tot situaties waarin ze niet alleen worstelen met taal, maar ook met de verwachtingen en systemen die niet op hen zijn afgestemd.
Marcel, die zelf erg dyslectisch is, ervaart dit dagelijks. “Je kan heel veel dingen goed, maar mensen weten niet wat ik mis. Ze zien alleen de buitenkant,” vertelt hij. Omdat hij verbaal sterk en sociaal vaardig is, gaan anderen er vaak van uit dat hij ook probleemloos met geschreven tekst en administratieve taken kan omgaan. Dit onbegrip leidt tot frustratie en gevoelens van isolatie. Maar dyslexie is veel meer dan alleen moeite met lezen en schrijven; het beïnvloedt hoe iemand informatie verwerkt, hoe hij instructies begrijpt en hoe hij omgaat met digitale systemen.
Dyslexie op de werkvloer: Administratie als struikelblok
Voor veel mensen is administratie een standaard onderdeel van hun werk: uren invullen, formulieren bijhouden en digitale systemen gebruiken. Voor iemand met dyslexie is dit echter een bron van stress en onzekerheid. Digitale processen, ontworpen voor de gemiddelde gebruiker, kunnen voor dyslectische werknemers een bijna onneembare horde vormen.
Marcel moet op zijn werk zijn gewerkte uren invoeren in een digitaal systeem via zijn telefoon. Hoewel hij de handelingen herhaaldelijk uitvoert, blijft het lastig om alle stappen goed te onthouden. Kleine veranderingen in het systeem of extra voorwaarden, zoals het verplicht gebruik van speciale tekens in wachtwoorden, maken het proces nog ingewikkelder. “Alles lijkt door elkaar te dansen en het kost mij veel moeite om het correct in te vullen”, vertelt hij.
“Alles lijkt door elkaar te dansen en het kost mij veel moeite om het correct in te vullen”
Het probleem is niet alleen dat het invullen zelf lastig is, maar ook dat fouten directe gevolgen kunnen hebben. Een verkeerd ingevuld rooster kan betekenen dat Marcel te weinig salaris krijgt. De schaamte die hij ervaart om na te vragen of hij dit goed heeft gedaan, of sterker nog, constateren dat het fout gegaan is zorgt iedere dag voor druk. De druk om het goed te doen, gecombineerd met de moeite die het kost om de informatie correct te verwerken, zorgt voor veel spanning. “Ik sta er mee op en ik ga er ook mee naar huis”, zegt hij. De angst voor fouten is er constant in zijn leven.
Administratieve processen zijn vaak complex en niet ontworpen met neurodiversiteit in gedachten. Dit betekent dat veel systemen niet aansluiten op de manier waarop dyslectische mensen informatie verwerken. Een eenvoudig aanpassingspunt zou zijn om systemen meer visueel te maken, bijvoorbeeld door duidelijke iconen, kleuraanduidingen en alternatieve invoermethoden zoals spraakgestuurde registratie.
Bovendien zijn veel administratieve systemen niet intuïtief. Vaak bevatten ze lange menu’s met ingewikkelde termen, zonder visuele ondersteuning. Voor iemand met dyslexie betekent dit dat hij of zij continu moet compenseren door meer tijd en energie in taken te steken dan collega’s zonder dyslexie. Dit leidt tot een oneerlijke situatie waarin iemand niet op basis van zijn of haar kwaliteiten wordt beoordeeld, maar op het vermogen om door een ingewikkeld systeem te navigeren.
Angst om fouten te maken: De constante druk van dyslexie
Iedereen maakt weleens een fout, maar voor iemand met dyslexie kunnen fouten niet alleen frustrerend zijn, maar ook verstrekkende gevolgen hebben. Marcel ervaart dagelijks hoe het systeem niet is ingericht op zijn manier van werken. Een simpel online formulier invullen, een wachtwoord instellen of zelfs een simpele boeking maken, kan voor hem een obstakel vormen. “Het voelt alsof het systeem tegen mij werkt”, zegt hij.
Naast praktische gevolgen tast deze angst zijn zelfvertrouwen aan. Wanneer fouten keer op keer worden herhaald en er weinig begrip is vanuit de omgeving, kan dat een diep gevoel van falen veroorzaken. Dyslectische mensen worden soms bestempeld als ‘slordig’ of ‘ongeconcentreerd’, terwijl hun probleem niets te maken heeft met inzet, maar met hoe hun hersenen informatie verwerken.
“Het voelt alsof het systeem tegen mij werkt”
Ook sociale interacties worden beïnvloed door deze angst. Op de werkvloer bijvoorbeeld, als Marcel een fout maakt en iemand hem vraagt het opnieuw te doen, raakt hij in paniek. “Als ik iets niet kan, dan weet ik dat er een muur tussen zit. Daar loop ik niet zomaar doorheen.” Dit gevoel van blokkade kan verlammend werken en ervoor zorgen dat iemand met dyslexie taken liever uit de weg gaat dan ze nogmaals te proberen.
De impact van deze angst is op lange termijn niet te onderschatten. Mensen met dyslexie ontwikkelen vaak strategieën om fouten te vermijden, zoals het ontwijken van specifieke taken, het uitstellen van beslissingen of het overcompenseren door extra hard te werken. Dit kan leiden tot stress en zelfs burn-outklachten, omdat het constant omgaan met deze obstakels mentaal en emotioneel uitputtend is.
Moeite met hulp vragen: Schaamte als onzichtbare barrière
Voor veel mensen is hulp vragen een normale handeling, maar voor iemand met dyslexie voelt dit als een nederlaag. Marcel vermijdt het vragen om hulp zoveel mogelijk. “Ik schaam me eigenlijk wel. Als ik hulp vraag, doe ik dat niet graag.” Dit gevoel is een direct gevolg van negatieve ervaringen uit het verleden: ongeduldige reacties, het gevoel van afhankelijkheid en de angst om als ‘dom’ te worden gezien.
Dit leidt ertoe dat hij taken uitstelt of zelfs helemaal vermijdt. Wanneer hij bijvoorbeeld een digitaal formulier moet invullen en hij niet direct begrijpt hoe het werkt, wacht hij liever tot er iemand is die hem kan helpen, zelfs als dat betekent dat hij deadlines mist. “Mensen zien het niet. Dat is het lastige van alles”. Omdat dyslexie een onzichtbare beperking is, verwachten veel mensen dat hij ‘gewoon even beter zijn best doet’.
“Mensen zien het niet. Dat is het lastige van alles”
Veel mensen met dyslexie ontwikkelen strategieën om hun beperking te verbergen. Ze kiezen ervoor om mondeling te communiceren in plaats van schriftelijk, vermijden situaties waarin ze veel moeten lezen, of laten anderen hun administratie doen. Dit kan echter op de lange termijn leiden tot afhankelijkheid en een lager gevoel van eigenwaarde.
Hulp vragen zou niet gezien moeten worden als een teken van zwakte, maar als een normale en waardevolle strategie om succesvol te zijn in een omgeving die niet altijd op neurodiversiteit is ingericht. Werkgevers, collega’s en instanties kunnen hierin een belangrijke rol spelen door een cultuur te creëren waarin hulp vragen wordt aangemoedigd in plaats van ontmoedigd.
Digitale Toegankelijkheid en dyslexie
Veel van de problemen die Marcel ervaart, zouden met digitale toegankelijkheid grotendeels kunnen worden opgelost. Websites, apps en software zijn in de meeste gevallen niet ontworpen met dyslexie in gedachten. Lange teksten, complexe formulieren en strenge wachtwoordvereisten maken het voor mensen met dyslexie extra lastig om te functioneren in een wereld die steeds digitaler wordt.
Wat zou kunnen helpen? Duidelijke, eenvoudige taal, kortere instructies en minder overbodige informatie. Marcel geeft aan dat lange teksten hem volledig blokkeren: “Geen mooie verhalen, alleen puur wat nodig is.” Ook visuele ondersteuning, zoals pictogrammen en icoontjes, kan helpen bij het sneller verwerken van informatie. Toch wordt deze ondersteuning nog te weinig ingezet.
Door deze digitale toegankelijkheidsprincipes breed toe te passen, kunnen bedrijven en instellingen bijdragen aan een inclusievere samenleving waarin mensen met dyslexie volwaardig kunnen meedoen.
Een samenleving waarin digitale toegankelijkheid en begrip hand in hand gaan, stelt mensen met dyslexie in staat om hun volledige potentieel te benutten. Zonder schaamte, zonder stress, maar met vertrouwen in hun eigen kunnen.